وبلاگ

اتوکلاو چیست و چگونه کار میکند

اتوکلاو چیست و چگونه کار میکند

اتو کلاو(Autoclave)
اتوکلاو دستگاهی است که براي استریل کردن مواد و تجهیزات در آزمایشگاه استفاده می شود. این دستگاه، با بکارگیری فشار شدید بخار در دماي 121 درجه سانتیگراد، به مدت 15 یا 20 دقیقه ابزار را استریل می کند. بسته به نوع ماده و محتوای اتوکلاو، مدت زمان استریل متفاوت است.
 این وسیله توسط میکروبیولوژیست فرانسوي به نام چارلز چمبرلن در سال 1879 اختراع شده است. واژه اتوکلاو از ترکیب دو واژه Auto (خودکار) و clave (کلید) تشکیل شده است. اتوکلاو در بسیاري از زمینه ها مانند: میکروبشناسی، پزشکی، دامپزشکی، دندانپزشکی، قارچ شناسی و ... مورد استفاده قرار می گیرد. ظروف شیشه اي، ظروف آزمایشگاهی، زباله هاي پزشکی، محیطهاي کشت و ... موادي هستند که توسط اتوکلاو استریل می شوند.
اصول دستگاه
بطور کلی اصول کار اتوکلاو مبتنی بر تنظیم فشار بخار آب است. این دستگاه با رساندن فشار بخار آب به 2/1 بار، در مدت زمان 30 دقیقه و با فشاربخارآب 1/2 بار در کمتر از ده دقیقه، کلیه تجهیزات را استریل می کند. در آغاز مراحل استریلیزاسیون، پمپ خلا با ایجاد مکش، هواي داخل محفظه را تخلیه کرده و سپس بخار وارد دستگاه می شود. مواد متخلخل، در مقایسه با سایر وسایل بسیار دشوار استریل می شوند.
هنگام تخلیه، هوای داخل محفظه و بسته ها به بیرون کشیده می شود. در این حالت هرچه زمان مکش بیشتر باشد، بخار بطور موثرتری جایگزین می شود.

متناسب با افزایش فشار منفی داخل محفظه، خروج هوا، دشوارتر می شود، به همین دلیل دستگاههاي خودکار امکان کاهش فشار(تخلیه) و ورود بخار را در چند مرحله مهیا می سازند. در این روش، بخار بطور متناوب جایگزین هوا می شود از این رو راندمان بالاتری نسبت به تخلیه تنها دارد. در شرایطی که دستگاهها مجهز به پمپ تخلیه نباشند، بایستی هنگام استریلِ وسایل متخلخل، آنها را در بسته بندی قرار داد و سپس در دستگاه گذاشت.
انواع اتوکلاوها
 بطور کلی اتو کلاوها به دو دسته تقسیم می شوند:
1-    صفحه اتوکلاو در از بالا
این نوع اتوکلاو مانند زودپزهای بزرگی عمل می کند.  یک عدد فشار سنج در بیرون مخزن، جهت کنترل فشار داخل مخزن تعبیه شده است. منبع خارجی که در بیرون تعبیه شده است، نیاز به کنترل و نظارت اپراتور با تجربه دارد. اپراتور موظف است که لحظه به لحظه دما و فشار اتوکلاو را کنترل کند. این نوع اتوکلاو به اتوکلاو دستی مشهور است. قسمتهای مختلف این نوع اتوکلاو عبارتست از:
•    سوپاپ اطمینان: وظیفه سوپاپ، خروج هوا تا هنگامیست که به دمای مورد نظر برسد.
•    فشار سنج: میزان فشار داخل مخزن را نمایش می دهد.
•    شیر اطمینان: برای کنترل فشار داخلی مخزن است که در صورت بالاتر رفتن از حد مورد نظر، بطور خودکار باز می شود.
•    شیر دستی: پس از پایان استریلازیسیون، به منظور خروج هوا و بخار توسط اپراتور، باز می شود.

1-    صفحه اتوکلاو در از روبرو
این نوع اتوکلاو، به اتوکلاو اتوماتیک مشهور است و به دلیل کاربرد آسان در آزمایشگاهها بطور وسیعی مورد استفاده قرار می گیرد اما در استفاده از این دستگاه، بایستی نهایت دقت را بکار برد. کنترلاتوماتیک اتوکلاو به اپراتور این امکان را می دهد تا دماي مورد نظر، مدت زمان و نیز فشار را در اندازه مورد نظر قرار داد.


دسته بندی اتوکلاوها براساس نوع ابزارآلات
با توجه به نوع ابزار آلات ، اتوکلاوها به سه دسته تقسیم می شوند. این طبقه بندي به منظور صحت عملکرد
استریلیزاسیون با توجه به نوع وسایل صورت می گیرد:

کلاس نوع N
این نوع استاندارد فقط قادر است ابزار و تجهیزات بدون پوشش را استریل کند. از این رو تضمینی برای استریل  ابزار آلات جامد و تجهیزات پوششدار، مانند پارچه یا کاغذهای مدیکال و نیز ابزار و وسایل حفره دار وجود ندارد. این نوع اتوکلاو، فاقد پمپ وکیوم است و بعضا در برخی از برندها، این نوع اتوکلاو سیستم خشک کن و نیز امکان استریلازیسیون وسایل بسته بندی شده را داراست.

کلاس نوع S
انواع وسایلی که این نوع اتوکلاو می تواند استریل کند، توسط کارخانه سازنده مشخص شده است. این اتوکلاو می تواند ابزار و تجهیزات بدون پوشش یا پوششدار جامد، مواد نساجی، گاز تک لایه و سوراخ دار را استریل نماید. یک اتوکلاو سیکل S می تواند همراه با پمپ وکیوم و یا بدون آن تجهیز شود و قطعا دارای سیکل خشک کن می باشد.

کلاس نوع B
اتوکلاو نوع B، تمام انواع وسایل مانند پوشش دار جامد و بدون پوشش و مواد نساجی را استریل نماید. این نوع اتوکلاوها داراي پمپ وکیوم قدرتمندي است که می تواند تا حدود9/0- بار خلاء ایجاد کند. در این نوع اتوکلاو، دما و فشار توسط کارخانه تولید کننده و مطابق استانداردهای بین المللی تعیین می شود. بر اساس استاندارد، در دماي 121 درجه سانتیگراد و فشار1/2 بار(BAR) ابزار آلات باید حداقل به مدت 15 دقیقه تحت فرآیند استریلازیسیون قرار گیرند و در دمای 134 درجه سانتیگراد و فشار 1/2 بار مدت زمان استریلازیسیون حداقل 3 دقیقه می باشد.

چرخه استریلیزاسیون
چرخه استریل وسایل در اتوکلاو به شرح زیر است:
1.    بالابردن دمای محفظه اتوکلاو بین 121-20 درجه ی سانتیگراد
2.    مدت زمان نفوذ گرما به داخل ظرف محیط کشت کمتر از 121-100 درجه سانتیگراد
3.    مدت زمان نگهداری در دمای مقرر 121 درجه سانتیگراد
4.    مدت زمان پایین آمدن دمای محفظه بین 121-80 درجه سانتیگراد


با توجه به فشاری که در آن کار می کند، لازم است درب اتوکلاو مجهز به سیستم قفل مکانیکی و نیز الکترومگنتیک باشد. در جدیدترین مدل اتوکلاو، این دستگاهها مجهز به تکنولوژی Water Clean می باشند که در اینصورت با آب شهری به راحتی کار می کنند و نیاز به آب مقطر نیست.